Interessant voor u

Top 3 gezochte pagina's

Contact

  • Bel 0172 503 250
  • Routebeschrijving
Bezig met zoeken...

Q&A Naleven contracten tijdens crisis

Let op: de antwoorden hierna gaan uit van de wet. Van de wet kan in het contract worden afgeweken. Check daarom in alle gevallen eerst uw overeenkomst. Daarin zijn wellicht bepalingen opgenomen die overmacht of onvoorziene omstandigheden nader invullen.

Als u of uw contractspartij niet meer willen of kunnen presteren vanwege de opgelegde overheidsmaatregelen om het coronavirus in te dammen, dan kunt u een beroep doen op overmacht (artikel 6:75 Burgerlijk Wetboek) of onvoorziene omstandigheden (artikel 6:258 BW).

Webinar: Naleven contracten in tijden van crisis

Tijdens het Webinar: 'Nakomen van contracten in tijden van crisis' is uitvoerig ingegaan op de gevolgen van de coronacrisis voor de ondernemer en de meest gestelde vragen. Kijk het webinar terug of lees de presentatie via de onderstaande button.

Webinar: Nakomen van contracten in tijden van crisis

Q&A Naleven van contracten tijdens de crisis

Klik op een van de onderstaande vragen om direct naar het antwoord te gaan.

Wanneer is er sprake van overmacht?

  • Overmacht, ook wel force majeure genoemd, is een juridisch begrip dat een niet-toerekenbare onmogelijkheid aanduidt om een verplichting na te komen. Van de debiteur die in overmacht verkeert kan in beginsel geen nakoming of schadevergoeding worden verlangd, en bovendien kan hij zich van zijn verplichtingen bevrijden door de onderliggende overeenkomst te ontbinden.
  • Overmacht is geregeld in artikel 6:75 BW: "Een tekortkoming kan de schuldenaar niet worden toegerekend, indien zij niet is te wijten aan zijn schuld, noch krachtens wet, rechtshandeling of in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt."
  • De overheidsmaatregelen als gevolg van het coronavirus kunnen dus tot overmacht leiden, maar niet per definitie. De corona-crisis geeft slechts in een beperkt aantal gevallen aanleiding om overmacht aan te nemen. Dit is slechts het geval als door wettelijke coronamaatregelen de desbetreffende schuldenaar wordt belemmerd de prestatie zelf (tijdig) te verrichten. Bijvoorbeeld: er kunnen geen goederen of diensten geleverd worden door een export- of importverbod, of er kan geen catering in een café verzorgd worden door de verplichte sluiting van de horeca, een groot evenement kan niet plaatsvinden door het verbod daarop, een reis kan niet worden uitgevoerd omdat de vlucht is geannuleerd etc.
  • Van overmacht wordt dus niet verstaan de situatie dat de prestatie wel geleverd kan worden, maar dat het contractuele evenwicht na de contractsluiting (ernstig) is verstoord. In zo'n geval zal de regeling van onvoorziene omstandigheden wellicht een oplossing kunnen bieden.

Wat zijn de gevolgen van een beroep op overmacht?

  • In geval van een succesvol beroep op overmacht kan de crediteur de overeenkomst ontbinden wegens een tekortkoming in de nakoming. De crediteur heeft geen recht op schadevergoeding wegens een tekortkoming in de nakoming en de crediteur kan ook geen nakoming van het contract vorderen wegens de (praktische) onmogelijkheid daarvan.
  • De debiteur kan in geval van overmacht gehele of gedeeltelijke ontbinding verlangen of wijziging van de overeenkomst als er sprake is van onvoorziene omstandigheden.

Wanneer is sprake van onvoorziene omstandigheden?

  • Het begrip 'onvoorziene omstandigheden' moet worden gelezen als een 'niet (stilzwijgend) in de overeenkomst verdisconteerde omstandigheid'. Welke wijziging van partijen wel en niet hebben verdisconteerd in de overeenkomst, is een kwestie van uitleg. Vanzelfsprekend is minder aannemelijk dat partijen hebben bedoeld om het intreden van bepaalde omstandigheden te verdisconteren in de overeenkomst, naarmate die ontwikkeling minder voorzienbaar was. Achter het begrip 'onvoorziene omstandigheid' in deze zin gaat bovendien een vereiste van toekomstigheid schuil. De uitbraak van het coronavirus zal hier normaal gesproken onder vallen, tenzij in het contract bijvoorbeeld pandemieën zijn uitgezonderd.
  • Of de omstandigheden ten tijde van het sluiten van de overeenkomst voorzienbaar waren, is niet beslissend. Het komt er slechts op aan, van welke veronderstellingen partijen zijn uitgegaan: of zij in de mogelijkheid van het optreden van de onvoorziene omstandigheden hebben willen voorzien of althans stilzwijgend die mogelijkheid hebben verdisconteerd.
  • Neergelegd in artikel 6:258 BW:
    1. De rechter kan op verlangen van een der partijen de gevolgen van een overeenkomst wijzigen of deze geheel of gedeeltelijk ontbinden op grond van onvoorziene omstandigheden welke van dien aard zijn dat de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst niet mag verwachten. Aan de wijziging of ontbinding kan terugwerkende kracht worden verleend.
    2. Een wijziging of ontbinding wordt niet uitgesproken, voor zover de omstandigheden krachtens de aard van de overeenkomst of de in het verkeer geldende opvattingen voor rekening komen van degene die zich erop beroept.
    3. Voor de toepassing van dit artikel staat degene op wie een recht of een verplichting uit een overeenkomst is overgegaan, met een partij bij die overeenkomst gelijk.

Wat zijn de gevolgen van een beroep op onvoorziene omstandigheden?

  • Doet een partij een succesvol beroep op onvoorziene omstandigheden (art. 6:258 BW), dan kan de rechter de overeenkomst wijzigen of geheel of gedeeltelijk ontbinden met terugwerkende kracht.
  • In bepaalde vormen kunnen wijziging en ontbinding ook naast elkaar voorkomen, zo kan een huurovereenkomst voor de toekomst worden ontbonden, terwijl voor een periode in het verleden de huurprijs wordt gewijzigd.

Moet ik in gesprek met mijn contractspartij?

Ja, dat is verstandig. Uit de redelijkheid en billijkheid (daar is het NL contractenrecht op geënt) kan een heronderhandelingsplicht voortvloeien, juist ook bij onvoorziene omstandigheden. De uitvoering van een contract wordt beheerst door de redelijkheid en billijkheid en men dient rekening te houden met elkaars gerechtvaardigde belangen. Ook internationaal is een heronderhandelingsplicht in geval van onvoorziene omstandigheden niet ongebruikelijk. Bovendien, de gang naar de rechter duurt in acute gevallen te lang. Dus een gesprek om er samen uit te komen – met als strekking de financiële pijn te (herver-)delen – heeft de voorkeur.

Ook als er noodzaak tot snel handelen is?

Indien een onderneming als gevolg van het coronavirus in grote financiële en/of bedrijfseconomische problemen komt, dan valt dit niet onder een normaal ondernemersrisico dat naar de verkeersopvattingen voor rekening van de benadeelde partij komt. De benadeelde partij heeft dan recht op wijziging of ontbinding van de overeenkomst.

Wat als we er niet uit komen?

Dan rest een gang naar de rechter. De heronderhandelingen dienen wel te goeder trouw gevoerd te worden. Pas wanneer deze heronderhandelingen tot niets leiden, rest een gang naar de rechter.

Is er een stelregel voor verdeling van de risico’s/schade?

In beginsel blijft ondernemersrisico voor rekening van de partij die het treft.In

Wanneer kan er van dat uitgangspunt worden afgeweken?

Indien in het contract / de overeenkomst een andere risicoverdeling is opgenomen. Het beginsel van contractvrijheid houdt in dat partijen vrij zijn om af te spreken wat zij willen, zolang beide partijen handelingsbekwaam zijn en de overeenkomst niet in strijd is met de wet.

Wat is het verschil tussen overmacht en onvoorziene omstandigheden?

  • Van overmacht zal alleen sprake zijn als de tekortkoming niet te wijten is aan uw schuld en ook niet krachtens de wet of de in het verkeer geldende opvattingen voor uw rekening dient te komen. U hoeft niet meer na te komen en wordt niet schadeplichtig. Wederpartij kan het contract (deels) ontbinden.
  • Onvoorziene omstandigheden zijn omstandigheden die zijn ingetreden na het sluiten van de overeenkomst en waarin partijen niet hebben voorzien. De rechter kan dan op verzoek de gevolgen van een overeenkomst wijzigen of deze geheel of gedeeltelijk ontbinden als de onvoorziene omstandigheden zodanig zijn dat ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst niet mag worden verwacht.

Op grond waarvan bepaal ik de inhoud van gemaakte afspraken?

De inhoud van een overeenkomst wordt door meerdere factoren bepaald. Voorop staat de contractvrijheid van partijen. Wat zijn beide partijen overeengekomen. Naast de gemaakte afspraken zal de inhoud van de overeenkomst ook voor een gedeelte bepaald worden door de wet en de redelijkheid en billijkheid.

Hoe leg ik de inhoud van mijn overeenkomsten uit?

  • Bij onduidelijkheid over de betekenis van een bepaling in een overeenkomst wordt gekeken naar de bedoeling van de contractspartijen, hun verklaringen en gedragingen en wat zij over en weer van elkaar mochten verwachten.
  • Bij de uitleg zijn alle omstandigheden van het geval van belang. Daaronder vallen: de verhouding tussen de beide contractspartijen, de taalkundige betekenis van de tekst, de context waarbinnen de bepaling staat, de manie waarop de overeenkomst tot stand is gekomen (onderhandelingen, juridische bijstand), de redelijkheid en billijkheid.

Kan de inhoud van gesloten overeenkomsten nog gewijzigd worden?

Uitgangspunt is dat een overeenkomst in beginsel niet eenzijdig kan worden gewijzigd. De inhoud van gesloten overeenkomsten mag in beginsel dus niet zonder toestemming van de andere partij gewijzigd worden. Dit geldt dus ook voor gedeeltelijke opzegging. Onder omstandigheden kan een beroep op redelijkheid en billijkheid gedaan worden. Een beroep op onvoorziene omstandigheden is ook mogelijk.

Waar moet ik op letten in de verhoudingen met mijn contractspartijen?

Het is van belang of u en/of uw contractspartij juridische bijstand heeft gehad bij het aangaan van de overeenkomst. Daarnaast kunt u letten op de (economische) belangen van uw contractspartij, de complexiteit van de transactie/overeenkomst, of u veel of weinig weet van uw contractspartij, aan de belangen van partijen, de duur van de overeenkomst en de sector waar uw contractspartij zich in begeeft.

Wat zijn mijn mogelijkheden als contractspartijen hun verplichtingen niet nakomen?

  • Nakoming vorderen. Daarnaast kan een schadevergoeding worden gevraagd voor de schade die door de wanprestatie is veroorzaakt.
  • Vervangende schadevergoeding wegens wanprestatie. (Een deel van) de overeenkomst hoeft dan niet meer na te worden gekomen, maar de andere partij dient wel schadevergoeding te betalen. Voordat vervangende schadevergoeding gevorderd kan worden, moet de wederpartij eerst in verzuim zijn, als nakoming direct of over enige tijd nog mogelijk zou zijn.
  • Ontbinding. Eventueel schadevergoeding vorderen omdat de andere partij de afspraak niet is nagekomen en u daardoor schade heeft geleden doordat de overeenkomst niet is nagekomen, maar ontbonden.
  • Opschorten van het uitvoeren van uw afspraken bij de overeenkomst, zolang de ander zijn afspraken niet nakomt.
  • Check het contract op annulerings- of andersoortige beëindigingsbedingen.

Moet ik mijn wederpartij in gebreke stellen?

  • Ja, het is aan te raden om dit te doen. Voordat een overeenkomst ontbonden kan worden of voordat er schadevergoeding wegens wanprestatie kan worden gevorderd, moet de schuldenaar vaak in verzuim zijn. Voor sprake is van verzuim is vaak een ingebrekestelling nodig.
  • In sommige gevallen treedt verzuim in zonder dat daar ingebrekestelling voor nodig is. Dit is bijvoorbeeld het geval bij een fatale termijn die niet is gehaald of wanneer uit een mededeling (of de houding) van de schuldenaar blijkt dat hij de overeenkomst niet zal nakomen.

Hoe kan ik mijn schade vergoed krijgen?

  • Door het instellen van een vordering tot schadevergoeding en het (eventueel) aansprakelijk stellen van de wederpartij voor de geleden schade.
  • Let op: er geldt een algemene schadebeperkingsplicht. U moet dus in alle gevallen proberen de schade zoveel mogelijk te beperken. Ook als sprake is van overmacht zult u actief moeten proberen de schade te beperken en deze niet nodeloos te laten oplopen.

Waar moet ik op letten bij het sluiten van nieuwe overeenkomsten?

  • Bij het sluiten van nieuwe overeenkomsten is het verstandig om rekening te houden met het coronavirus.
  • Denk bijvoorbeeld aan het opnemen van bepalingen met betrekking tot:
    - Neem een Coronaclausule op die de gevolgen van de huidige en mogelijke toekomstige maatregelen regelt. Let op: bij overeenkomsten die nu worden gesloten zal vanwege de bekendheid met Corona minder snel sprake zijn van onvoorziene omstandigheden. Het is dus van belang de gevolgen contractueel vast te leggen.
    - Monitoring en informatie: het is van belang de andere contractpartij (zoals een opdrachtgever) regelmatig te informeren. Het is daarom verstandig dit in de overeenkomst op te nemen.
    - Effecten van corona. In de bouw: bij de aanneemsom is geen rekening gehouden met enig effect van het coronavirus. Het is van belang de opdrachtgever daar op te wijzen.
    - Meerwerk: in de situatie waarin het bouwbedrijf in een lopende overeenkomst een prijsaanbieding moet doen voor het uitvoeren van meerwerk of van een wijziging, dan is het aan te raden om een voorbehoud overeen te komen. Zo kan opgenomen worden dat in de voor meerwerk of de wijziging afgegeven prijs geen rekening is gehouden met welke gevolgen het coronavirus zal hebben.

Mogen overeenkomsten gesloten met een aanbesteder gewijzigd worden naar aanleiding van het coronavirus? Heb je te maken met een wezenlijke wijziging?

  • Uitgangspunt is dat overeenkomsten slechts gewijzigd mogen worden in de gevallen die expliciet genoemd zijn in de Aanbestedingswet (artikel 2.163a e.v.) Bij wijzigingen die niet onder de Aanbestedingswet vallen, de zogenaamde wezenlijke wijzigingen, geldt in beginsel een nieuwe aanbestedingsplicht.
  • De Aanbestedingswet biedt mogelijkheden om lopende overeenkomsten te wijzigen:
    - Deminimis-uitzondering. Partijen kunnen wijzigingen doorvoeren zolang het bedrag waarmee de wijziging gepaard gaat lager is dan het toepasselijke drempelbedrag en niet meer bedraagt dan 10% van de oorspronkelijke geraamde opdrachtwaarde voor leveringen en diensten of 15% van de opdrachtwaarde voor werken(2.163b).
    - Herzieningsclausules. Ongeacht de geldelijke waarde ervan kan een wijziging worden doorgevoerd indien deze wijziging in de oorspronkelijke aanbestedingsstukken was opgenomen in duidelijke, nauwkeurige en ondubbelzinnige herzieningsclausules (2.316c). Regelmatig zijn deze mogelijkheden opgenomen in algemene voorwaarden.
    - Noodzakelijke aanvullingen. Een overheidsopdracht kan gewijzigd worden indien (a) aanvullende werken/diensten/leveringen door de oorspronkelijke opdrachtnemer noodzakelijk zijn geworden, (b) een verandering van opdrachtnemer niet mogelijk is om economische en technische redenen en tot aanzienlijk ongemak of kostenstijgingen zou leiden en (c) de prijsverhoging niet meer bedraagt dan 50% van de waarde van de oorspronkelijk opdracht (2.163d). Dit kan een goede optie zijn om bestaande overeenkomsten uit te breiden door de corona-pandemie.
    - Onvoorziene omstandigheden (2.163e). Dit is een andere definitie dan onvoorziene omstandigheden genoemd in artikel 6:258 BW. Een opdracht kan zonder nieuwe aanbestedingsprocedure worden gewijzigd indien de behoefte aan wijziging het gevolg is van omstandigheden die een zorgvuldige aanbestedende dienst niet kon voorzien, de wijziging geen verandering in de algemene aard van de opdracht meebrengt, en de verhoging van de prijs niet meer bedraagt dan 50% van de waarde van de oorspronkelijke opdracht.
    - Restcategorie niet-wezenlijke wijzigingen (2.163g).

Stel uw school of bedrijfsgebouw is nog wel geopend, maar er zijn slechts weinig personen aanwezig. De overheid heeft geen verplichting opgelegd dat het gebouw gesloten moet zijn. De schoonmaker wil de contractuele uren blijven nakomen, maar er is minder

In dat geval is een beroep op onvoorziene omstandigheden aan de orde. Vervolgens dient u in heronderhandeling te treden. Beide partijen kunnen nog nakomen en er is geen sprake van een verplichting vanuit de overheid en van overmacht. Op korte termijn een oplossing vinden zal betekenen dat u het gesprek moet aangaan. Een gang naar de rechter zal immers te lang duren. In beginsel zal het uitgangspunt bij deze heronderhandeling zijn dat beide partijen delen in de 'pijn'. De verhouding tussen de partijen zal de verdeling mede in kleuren. Een grote sterke partij zal ten opzichte van een eenmanszaak in het algemeen meer pijn kunnen dragen.

Stel dat leveringen door het coronavirus vertraging oplopen. Het distributiecentrum raakt hierdoor vol. Wie moet voor opslag zorgen en wie betaalt de kosten hiervoor?

In dit geval geldt wederom het beroep op onvoorziene omstandigheden. Bij de heronderhandeling is de gedachte dat het uitgangspunt dient te zijn dat de kosten gelijk worden verdeeld, tenzij de contractbalans tot een andere risicoverdeling zou moeten leiden.

Klopt het dat indien er in een contract naar Engels recht geen clausule is opgenomen over overmacht hierop geen beroep kan worden gedaan? Wat is naar Engels recht een equivalent van onvoorziene omstandigheden?

  • De bevrijding van contractuele aansprakelijkheid wegens overmacht kan naar Engels recht alleen bestaan als dat contractueel wordt overeengekomen. Dit wordt gedaan door middel van een force majeure-clausule. Wanprestatie is naar common law een 'strict liability' (een risicoaansprakelijkheid). Overmacht bevrijdt de debiteur naar Engels recht in beginsel dus niet van aansprakelijkheid. De absolute onmogelijkheid wordt in het Engelse contractenrecht wel erkend, maar de relatieve onmogelijkheid (de prestatie kan wel worden verricht, maar tegen zeer hoge kosten) in beginsel niet. Wordt het leveren van een prestatie zeer bezwaarlijk voor een debiteur als gevolg van het coronavirus, dan vrijwaart dit de debiteur niet van aansprakelijkheid naar common law. Om die reden is naar common law een force majeure-clausule van belang, aangezien naar common law overmacht niet bevrijdend werkt (naar Nederlands recht wel).
  • In de common law-landen is het leerstuk van de onvoorziene omstandigheden (artikel 6:258 BW) niet bekend. Een hardship clause is in dit kader van belang. Een typische hardship clause definieert het begrip van de omstandigheden die niet voorzienbaar waren, hoe een hardship wordt vastgesteld en wat de rechtsgevolgen zijn (heronderhandeling, opschorting, wijziging/beëindiging).

Hoe belangrijk is het financiële nadeel van de partij die zich op de onvoorziene omstandigheden beroept? Bijvoorbeeld in geval van bedrijven die niet geraakt worden door de coronacrisis. Denk aan scholen, waarbij de inkomsten niet wegvallen.

Onvoorziene omstandigheden hebben in dit geval geen invloed op de inkomsten. Zoals reeds omschreven is de gedachte bij de heronderhandeling dat het uitgangspunt is dat de kosten gelijk worden verdeeld tussen partijen, tenzij de contractbalans tot een andere risicoverdeling zou moeten leiden. In geval er geen sprake is van financieel nadeel van de ene contractpartij zou dit mee kunnen wegen in deze risicoverdeling.