24 februari 2017 | Publicatie
Bron: E-Nieuwsbrief maart 2017
Door: Jan Spanjaard

Als uitleg niet werkt, leggen we dat uit

De Hoge Raad wees op 25 november 2016 een uiterst belangrijk arrest over de uitleg van overeenkomsten binnen de CAO-norm. Kleine opfrisser: de uitleg van overeenkomsten kan langs twee normen verlopen: haviltex en cao. Haviltex is de archetypische uitlegnorm, vernoemd naar het gelijknamige arrest van de Hoge Raad van 13 april 1981. Bij haviltex komt het aan op de gerechtvaardigde verwachtingen van partijen over en weer. In 1994 is in het arrest Gerritse/HAS de cao-norm ontwikkeld. Die speelt in de gevallen waarin de overeenkomst gevolgen heeft voor derden die niet bij de totstandkoming van de overeenkomst waren betrokken. Wat betreft die derden kunnen de gerechtvaardigde verwachtingen over en weer niet worden vastgesteld. Kortom, een meer objectieve uitleg ligt dan in het verschiet. Als correctiemaatregel overwoog de Hoge Raad op 20 februari 2004 in zijn arrest DSM/Fox dat tussen haviltex en cao een vloeiende overgang bestaat.

CAO-norm
Zoals bekend is, moeten CAO's, sociale plannen en notariële akten volgens de CAO-norm worden uitgelegd. Deze norm houdt - kort gezegd - in dat acht wordt geslagen op (a) de tekst van de bepaling, (b) gelezen in de context van de gehele regeling, (c) waarbij openbaar toegankelijke toelichtende stukken mogen worden meegenomen, (d) moet worden gekeken naar de kenbare strekking van het beding in kwestie en (e) als controlemaatregel moet worden gekeken of de alsdan verkregen uitleg tot aannemelijke gevolgen leidt (dat laatste noem ik op cursussen wat cru de "het kan toch niet zo zijn"-toets).

Werkingssfeer sociaal plan
In een geschil over een sociaal plan tussen 30+ werknemers en werkgever Condor stond een sociaal plan centraal. Op grond van de tekst (+ context + openbare toelichtende stukken) van het betrokken sociaal plan zouden de werknemers in kwestie niet onder de werkingssfeer ervan vallen en dus geen rechten aan het sociaal plan kunnen ontlenen. Echter, op basis van niet openbaar toegankelijke toelichtende stukken (eerdere concepten van het sociaal plan en het positieve instemmingsbericht van de OR) stond vast dat de bedoeling van de werkgever was dat ook de betrokken werknemers van het sociaal plan zouden profiteren. Maar ja, als de CAO-norm strikt wordt gevolgd, mogen deze stukken niet worden meegewogen. Wat te doen? De Hoge Raad geeft het antwoord door te verwijzen naar zijn eerdere arrest DSM/Fox:

Afwijkende uitleg
"In HR 20 februari 2004, ECLI:NL:HR:2004:AO1427, NJ 2005/493 (DSM/Fox) is overwogen dat tussen de Haviltexnorm en de CAO-norm geen tegenstelling bestaat, maar een vloeiende overgang, en dat de rechtspraak over uitleg als gemeenschappelijke grondslag heeft dat bij de uitleg van een schriftelijk contract telkens van beslissende betekenis zijn alle omstandigheden van het concrete geval, gewaardeerd naar hetgeen de maatstaven van redelijkheid en billijkheid meebrengen. Mede gelet op hetgeen hiervoor in 3.5 is overwogen over de bestaansgrond van de CAO-norm, is een van die norm afwijkende uitleg denkbaar voor een situatie als de onderhavige, waarin het gaat om de vraag of een groep werknemers die uitgaande van de tekst van een sociaal plan buiten de werkingssfeer daarvan valt, daaraan niettemin rechten kan ontlenen."

MaatwerkoplossingKortom, in beginsel is de CAO-norm leidend - daarvan is de Hoge Raad niet afgestapt - maar als het al te hard knelt, kunnen meer haviltex-achtige omstandigheden een rol spelen bij de uitleg. Iets wat ook bij de "het kan toch niet zo zijn"-toets al een rol speelt. Want bij de uitleg van iedere overeenkomst geldt dat uiteindelijk een maatwerkoplossing moet worden geboden.

Bron: https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:HR:2016:2687

Contact
Mocht u naar aanleiding van het vorenstaande nog vragen hebben, neem dan contact op met Jan Spanjaard van La Gro Advocaten via telefoonnummer 0172-503250 of e-mail jspanjaard@lagrolaw.nl.